Publication Date

27-July-2018

Book Language

Marathi

Pages

168

दशांगमहाभक्तियोग

‘दशांगमहाभक्तियोग’ हा पूज्य श्री गुरुदेव श्रीनिवासजींनी रचलेला एक अद्वितीय आध्यात्मिक ग्रंथ असून, त्यामध्ये भक्तिसाधनेच्या दहा विविध अंगांचे अत्यंत सखोल आणि तात्त्विक विवेचन करण्यात आले आहे. भक्तीचे आचरण, सेवा, शील, ध्यान, राग, अनुराग, अतिराग, विराग, प्रेम आणि हर्ष या विविध भाव-अंगांचे महत्त्व पूज्य श्री गुरुदेवांनी या ग्रंथाद्वारे अत्यंत सुंदर रीतीने स्पष्ट केले आहे.

संत ज्ञानेश्वर महाराजांनी रचलेल्या ‘श्री हरिपाठ’ मध्ये महाभक्तीच्या दहा अंगांचा उल्लेख करताना ‘दशकाचा मेळा’ असा अत्यंत अर्थपूर्ण शब्दप्रयोग केला आहे. या संकल्पनेच्या आधारे पूज्य श्री गुरुदेव श्रीनिवासजींनी ‘दशांगमहाभक्तियोग’ या ग्रंथामध्ये भक्तीच्या या दहा अंगांचे विस्तृत, सखोल आणि अनुभवाधिष्ठित विवेचन केले आहे.

पूर्ण प्रज्ञा किंवा श्रीविद्या प्राप्त करण्याचा सर्वोत्तम मार्ग म्हणजे महाभक्ती होय. भगवंताच्या तत्त्वाविषयीचे निरपेक्ष प्रेम, परमात्मतत्त्वाप्रती संपूर्ण समर्पण आणि ब्रह्मतत्त्वाच्या साक्षात्काराची निर्मळ आकांक्षा यांना धारण करून जेव्हा मानवी अंतःकरणातील इच्छाशक्ती वेगाने परमेश्वराकडे प्रवाहित होते, तेव्हा त्या दिव्य प्रवाहाला ‘महाभक्ती’ असे म्हणतात.

या महाभक्तीचे वास्तविक स्वरूप काय आहे? तिची अभिव्यक्ती कोणत्या क्रमाने आणि कोणत्या अवस्थांमधून घडत जाते? अशा भक्तीच्या प्रकटीकरणासाठी आवश्यक असलेल्या अंतःकरणाची वैशिष्ट्ये कोणती आहेत? आणि अशी परमभक्ती जीवाला श्रीविद्या अथवा परमार्थतत्त्वाच्या पूर्ण ज्ञानाची प्राप्ती करून देऊन त्याचे जीवन कसे कृतार्थ करते? हे अत्यंत सूक्ष्म आणि महत्त्वपूर्ण विषय या ग्रंथामध्ये विस्ताराने मांडण्यात आले आहेत.

सामान्यतः भक्ती म्हटले की केवळ भावनेलाच तिचे एकमेव अंग मानले जाते. परंतु पूज्य श्री गुरुदेव श्रीनिवासजींच्या ‘दशांगमहाभक्तियोग’ या ग्रंथाचे अध्ययन केल्यानंतर लक्षात येते की भक्ती ही केवळ भावनेपुरती मर्यादित नसून, तिच्यामध्ये आचरण, सेवा, साधना, चिंतन, अंतःकरणाची शुद्धी, प्रेमाची उत्क्रांती आणि परमात्मप्राप्तीपर्यंत नेणाऱ्या अनेक दिव्य अंगांचा समावेश आहे.

‘दशांगमहाभक्तियोग’ हा केवळ भक्तीचे वर्णन करणारा ग्रंथ नसून, साधकाला सामान्य भक्तीपासून परमभक्तीच्या अवस्थेकडे आणि तेथून आत्मज्ञानाच्या दिशेने मार्गदर्शन करणारा एक अमूल्य आध्यात्मिक दीपस्तंभ आहे. भक्तिमार्गाचे साधक, श्रीविद्येचे उपासक आणि परम सत्याच्या शोधात असणाऱ्या प्रत्येक जिज्ञासू साधकासाठी हा ग्रंथ अत्यंत उपयुक्त आणि मार्गदर्शक ठरेल.